Stagnacja w cieniu zbrojeń: Mechanizmy wyhamowania rosyjskiej gospodarki i realny zasięg ubóstwa

Fot. Wikimedia Commons / Vladimir Putin / Creative Commons Attribution 4.0  / Stock Market / Creative Commons Zero, Public Domain Dedication

Koniec „wojennego cudu”: Mechanizm wyczerpania modelu

Po blisko trzech latach intensywnej stymulacji fiskalnej, rosyjska gospodarka znalazła się w punkcie zwrotnym. Dane za listopad 2025 roku wskazują na wzrost PKB na poziomie zaledwie 0,1% rok do roku. Jest to wynik drastycznie niższy od prognoz rządowych i stanowi najsłabszy odczyt od początku 2023 roku. Eksperci wskazują, że model oparty na tzw. keynesizmie militarnym – czyli napędzaniu wzrostu poprzez ogromne zamówienia państwowe w sektorze obronnym – osiągnął swoje limity strukturalne.

Keynesizm militarny to zjawisko, w którym państwo stymuluje gospodarkę poprzez wydatki na zbrojenia. Choć w krótkim terminie podnosi to wskaźniki PKB i redukuje bezrobocie, w dłuższej perspektywie prowadzi do zaniedbania sektorów cywilnych, drenażu kadr do przemysłu ciężkiego oraz wysokiej inflacji, która konsumuje realne zyski obywateli.

Statystyczna granica biedy a rzeczywistość społeczna

Największe kontrowersje wzbudza rozdźwięk między oficjalnymi danymi Rosstatu (państwowego urzędu statystycznego) a analizami niezależnych i kremlowskich ośrodków badawczych. Oficjalna narracja mówi o historycznie niskim poziomie ubóstwa, jednak metodologia ta opiera się na skrajnie niskiej „granicy biedy”.

Dmitrij Biełousow, szef Centrum Analiz Makroekonomicznych i Prognoz Krótkoterminowych, wskazuje na zjawisko „ubóstwa pracujących”. Według jego szacunków blisko 40% obywateli znajduje się w strefie zagrożenia, gdzie dochody wystarczają jedynie na podstawowe potrzeby: żywność i najtańszą odzież. Jakikolwiek nieprzewidziany wydatek, jak awaria sprzętu domowego czy choroba, spycha te gospodarstwa domowe poniżej progu egzystencji.

Sektorowa erozja: Przemysł, handel i budownictwo

Stagnacja nie ogranicza się wyłącznie do wskaźników ogólnych, ale przenika głęboko w strukturę gospodarki. Po raz pierwszy od blisko trzech lat odnotowano spadek produkcji przemysłowej w sektorach niezwiązanych bezpośrednio z obsługą frontu.

• Handel detaliczny: Nastąpiło gwałtowne wyhamowanie. Konsumenci zmienili strategię na „przetrwaniową”, ograniczając zakupy elektroniki i odzieży. Niepokojącym sygnałem jest spadek ilościowy zakupów żywności, co świadczy o drastycznym obniżeniu jakości diety najuboższych warstw społecznych.
• Budownictwo: Sektor ten, będący dotychczas jednym z motorów wzrostu, praktycznie stanął w miejscu. Wysokie stopy procentowe oraz ograniczenie programów preferencyjnych kredytów hipotecznych odcięły deweloperów od finansowania, a obywateli od możliwości zakupu mieszkań.
• Handel hurtowy: Pogłębiające się spadki sugerują zatory płatnicze i zerwane łańcuchy dostaw, które nie zostały w pełni zastąpione przez import z kierunków azjatyckich.

Implikacje i scenariusze na rok 2026

Analitycy przewidują, że Rosja wchodzi w fazę stagflacji – sytuacji, w której zerowy lub ujemny wzrost gospodarczy współistnieje z wysoką inflacją. Według sondaży Instytutu Gallupa, jedna trzecia Rosjan deklaruje brak środków na jedzenie, co jest wynikiem porównywalnym z najgłębszymi kryzysami ostatnich dwóch dekad.

Możliwe scenariusze rozwoju sytuacji obejmują:

1. Dalsza militaryzacja budżetu: Próba ratowania wskaźników PKB poprzez jeszcze większe wydatki zbrojne kosztem infrastruktury cywilnej i socjalnej.
2. Niestabilność społeczna: Choć systemy represji skutecznie tłumią opór polityczny, narastające ubóstwo terytorialne (szczególnie w mniejszych miastach, jak Moszenskoj) może prowadzić do lokalnych kryzysów humanitarnych.
3. Korekta statystyczna: Dalsze utajnianie danych makroekonomicznych przez Kreml w celu ukrycia skali recesji przed rynkami zewnętrznymi i własnym społeczeństwem.

Podsumowując, rosyjska gospodarka „wyzerowała” swój potencjał wzrostu wynikający z mobilizacji wojennej. Cena, jaką płaci społeczeństwo za podporządkowanie państwa celom militarnym, staje się widoczna w codziennych wyborach konsumenckich milionów ludzi, dla których granica biedy przestała być teoretycznym wskaźnikiem, a stała się realnym ograniczeniem biologicznym.