Europejska ofensywa dyplomatyczna Donalda Tuska: Kulisy negocjacji i 20-punktowy plan pokojowy dla Ukrainy

Fot. Wikimedia Commons / Donald Tusk / Creative Commons Attribution 3.0 pl

Wstęp: Weekend krytycznych rozstrzygnięć

Sobota, 27 grudnia, stała się dniem intensywnej aktywności dyplomatycznej na linii Warszawa–Kijów–Bruksela. Premier Donald Tusk zainicjował serię rozmów z kluczowymi przywódcami Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii oraz Ukrainy. Działania te zbiegają się w czasie z dwoma kluczowymi wydarzeniami: brutalną eskalacją rosyjskich ataków powietrznych na Kijów oraz zaplanowanym na niedzielę spotkaniem prezydenta Wołodymyra Zełenskiego z prezydentem-elektem USA, Donaldem Trumpem, na Florydzie. Celem europejskiej ofensywy jest wypracowanie wspólnego stanowiska wobec dynamicznie zmieniającej się architektury bezpieczeństwa i nowych propozycji pokojowych.

Mechanizm „Planu z Florydy”: 20 punktów do pokoju

Fundamentem obecnych rozmów jest tzw. 20-punktowy plan pokojowy, który jest efektem konsultacji administracji ukraińskiej z zespołem Donalda Trumpa. Dokument ten, określany przez Kijów jako „bazowy”, stanowi próbę znalezienia kompromisu między suwerennością Ukrainy a postulatami nowej administracji USA dotyczącymi zakończenia konfliktu.

Kluczowe założenia propozycji:

•    
• Zamrożenie konfliktu: Utrzymanie obecnej linii frontu jako de facto linii kontaktu, bez formalnego uznania aneksji terytorialnych przez Rosję.
•    
• Strefy zdemilitaryzowane: Przekształcenie spornych obszarów w obwodach donieckim, ługańskim, zaporoskim i chersońskim w strefy wolne od ciężkiego uzbrojenia lub specjalne strefy ekonomiczne.
•    
• Gwarancje bezpieczeństwa: Solidny pakiet wsparcia militarnego i gospodarczego dla Ukrainy przy zachowaniu liczebności armii na poziomie 800 tys. żołnierzy.
•    
• Status Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej (ZEJ): Propozycja trójstronnego zarządzania (USA, Ukraina, Rosja – po 33% udziałów) pod nadzorem Waszyngtonu.

Wyjaśnienie pojęcia: Zamrożenie konfliktu to sytuacja, w której działania wojenne zostają przerwane bez podpisania ostatecznego traktatu pokojowego, co często prowadzi do powstania „długotrwałego status quo” (analogia do sytuacji na Półwyspie Koreańskim).

Eskalacja jako narzędzie negocjacyjne Kremla

Mimo deklarowanej przez Kijów gotowości do ustępstw, Rosja przeprowadziła jeden z największych ataków z użyciem dronów i rakiet na infrastrukturę cywilną Kijowa. Według prezydenta Zełenskiego, użyto blisko 500 dronów i 40 pocisków, w tym hipersonicznych systemów Kindżał. Analitycy wojskowi interpretują to działanie jako „dyplomację kinetyczną” – próbę wymuszenia na zachodnich negocjatorach jeszcze większych ustępstw przed oficjalnym rozpoczęciem rozmów na Florydzie.

Wiceminister spraw zagranicznych Rosji, Siergiej Riabkow, oficjalnie odrzucił 20-punktowy plan, nazywając go „nieakceptowalnym”. Moskwa domaga się nie tylko zdobyczy terytorialnych, ale także „rozwiązania przyczyn konfliktu”, co w języku dyplomacji Kremla oznacza m.in. neutralizację Ukrainy, ograniczenie obecności NATO na wschodniej flance oraz wpływ na wewnętrzną politykę wyznaniową i językową sąsiada.

Rola Polski i Donalda Tuska w procesie pokojowym

Donald Tusk, inicjując rozmowy z przywódcami Niemiec, Francji, Włoch i UE, stara się zapobiec scenariuszowi, w którym losy Ukrainy zostaną rozstrzygnięte ponad głowami Europejczyków (tzw. „nowa Jałta”). Polska, jako kraj przyfrontowy i kluczowy hub logistyczny, dąży do utrzymania podmiotowości Europy w negocjacjach prowadzonych przez Donalda Trumpa.

Analiza porównawcza: Czy pokój jest możliwy?

Sytuacja w Ukrainie wykazuje pewne analogie do niedawno podpisanego zawieszenia broni między Tajlandią a Kambodżą (grudzień 2025). Tam również, mimo dekad sporów granicznych, udało się wprowadzić monitoring regionalny (ASEAN) i zawiesić walki bez rozstrzygania ostatecznego przebiegu granicy. Jednak skala konfliktu ukraińsko-rosyjskiego i zaangażowanie mocarstw atomowych sprawiają, że mechanizmy monitorujące musiałyby mieć znacznie większą wagę polityczną i militarną.

Implikacje i scenariusze:

1.    
2. Scenariusz optymistyczny: Spotkanie Trump-Zełenski na Florydzie doprowadzi do modyfikacji planu, którą Rosja zaakceptuje jako punkt wyjścia do deeskalacji, co pozwoli na przeprowadzenie wyborów w Ukrainie w 2026 roku.
3.    
4. Scenariusz stagnacji: Rosja kontynuuje ataki, aby udowodnić słabość propozycji USA, co zmusza administrację Trumpa do zwiększenia presji militarnej na Kreml (paradoksalna eskalacja w celu pokoju).
5.    
6. Scenariusz europejskiej autonomii: Jeśli USA ograniczą wsparcie, państwa UE pod przewodnictwem Polski i Francji będą musiały przejąć główny ciężar gwarancji bezpieczeństwa dla Kijowa, co radykalnie zwiększy wydatki na obronność w całej Europie.

Podsumowanie

Rozmowy Donalda Tuska z liderami UE są sygnałem, że Europa nie zamierza być jedynie obserwatorem amerykańsko-ukraińsko-rosyjskich negocjacji. W obliczu rosyjskiej nieustępliwości i determinacji Donalda Trumpa do szybkiego zamknięcia konfliktu, najbliższe dni zadecydują o tym, czy pokój w Ukrainie będzie trwały, czy stanie się jedynie krótkim rozejmem w szerszej konfrontacji mocarstw.